موادی از قوانین مرتبط با ثبت آثار ملی

قانون حفظ آثار ملی مصوب 12 آبان ماه 1309 شمسی

ماده اول: کلیه آثار صنعتی و ابنیه و اماکنی که تا اختتام دوره سلسله زندیه درمملکت ایران احداث شده اعم از منقول با رعایت ماده 3 این قانون می توان جزء آثار ملی ایران محسوب داشت ودر تحت حفاظت و نظارت دولت می باشد.

ماده دوم: دولت مکلف است از کلیه آثار ملی ایران که فعلاً معلوم و مشخص است و حیثیت تاریخی یا علمی یا صنعتی خاصی دارد. فهرستی ترتیب داده وبعدها هم هر چه از این آثار مکشوف شود ضمیمه فهرست مزبور بنماید. فهرست مزبور بعد از تنظیم طبع شده و به اطلاع عامه خواهد رسید.

قانون ثبت آثار ملی مصوب اول آبان ماه 1352

ماده واحده: به وزارت فرهنگ و هنر اجازه داده می شود علاوه بر آثارمشمول قانون حفظ آثار ملی مصوب آبان ماه 1309 آثار غیر منقولی را که از نظر تاریخی یا شئون ملی واجد اهمیت باشد صرفنظر از تاریخ یا پیدایش آن با مشمول کلیه قوانین و مقررات مربوط به آثار ملی خواهد بود. قانون فوق مشتمل بر یک ماده پس از تصویب مجلس شورای ملی در جلسه روز سه شنبه اول آبان ماه 1352 در جلسه روز دوشنبه دوازدهم آذر ماه یکهزار و سیصدو پنجاه و دو شمسی به تصویب مجلس سنا رسید.

قانون تشکیل سازمان میراث فرهنگی کشور

بند 6- ثبت آثار ارزشمند منقول و غیر منقول فرهنگی – تاریخی کشور در فهرست آثار ملی و فهرست های ذیربط.

قانون معافیت ابنیه و اماکن ثبت شده در فهرست آثار ملی از پرداخت عوارض شهرداری

ماده واحده – کلیه ابنیه، اماکن و محوطه های تاریخی که در تصرف یا مالکیت سازمان میراث فرهنگی کشور می باشند و بناها و اماکنی که در تصرف یا مالکیت اشخاص حقیقی یا حقوقی است و طبق قوانین مربوط در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده اند یا می رسند و همچنین موزه ها تحت پوشش سازمان مذکور، از پرداخت کلیه عوارض شهرداری معاف می باشند.

قانون فوق مشتمل بر ماده واحده در جلسه علنی روز چهارشنبه مورخ بیست وهشتم بهمن ماه یکهزار و سیصد و هفتاد و یک مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 2/12/1371 به تایید شورای نگهبان رسیده است.

ثبت آثار تاریخی در فهرست آثار ملی کشور

نظر به اهمیت آثار تاریخی کشور و حفظ و صیانت از میراث فرهنگی این مرز و بوم در 12 آبانماه سال 1309 قانون حفظ آثار ملی کشور مورد تصویب قرار گرفت. مطابق این قانون دولت مکلف بود از كليه آثار ملي ايران كه از قبل شناخته شده بود و حيثيت تاريخي، علمي يا صنعتي خاصي داشت فهرستي ترتيب داده و بعدها هم هر چه از اين آثار کشف می­شود ضميمه فهرست مزبور نمايد. بعدها پس از تاسیس سازمان میراث فرهنگی به عنوان متولی اصلی حفظ آثار تاریخی ثبت آثار به صورت جدی­تری پیگیری شد و علاوه بر آثار غیر منقول مانند تپه­ها، بناها و محوطه­های تاریخی، میراث معنوی و طبیعی نیز مورد توجه قرار گرفت. در این راستا مراسمات مختلف دینی و ملی و نیز اثار برجستۀ طبیعی نیز مورد توجه قرار گرفته و در فهرت آثار ملی کشور به ثبت می­رسند. خوشبختانه در سالهای اخیر ثبت اثار تاریخی-فرهنگی، میراث معنوی و طبیعی روند رو به رشدی داشته، به نحوی که تا پایان سال 1387 تعداد26576 اثر در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید.

هدف از تشکیل پرونده ثبتي آثار تاريخي- فرهنگي غير منقول

     تهيه پرونده­هاي ثبتي براي آثار تاريخي- فرهنگي اولين اقدام در راه مطالعه، بررسي و مستند سازي آثار باستانی به شمار مي­رود. با توجه به غنای آثار تاریخی در کشور به طور اعم و در استان خراسان شمالی به طور اخص بدیهی است در بسیاری موارد مطالعه دقیق و یا کاوش باستان شناسی در یک محوطه به آسانی محقق نمی­گردد. از سوی دیگر مشاهدات نشان داده است که متاسفانه حجم تعرضات انسانی به آثار و به عبارتی حفریات غیر مجاز و قاچاق در بخش­های مختلف کشور و از جمله در مناطق شمالی خراسان که تاریخ و پیشینۀ پرباری دارد بسیار بالا بوده است. هرجند این عامل مهمترین فعالیت تخریبی در زمینه آثار باستانی است که از رهگذر آن آثار باستانی و فرهنگی به صورت محموله های قاچاق عتیقه به بازارها و کلکسیونهای شخصی خارج از کشور روانه می­شوند ولی عوامل دیگری نیز در تخریب آثار باستانی نقش دارند. یکی از این عوامل تخریب­های ناخواستۀ ناشی از اجرای پروژه­های عمرانی است که عمدتاً به دلیل عدم آگاهی از موقعیت آثار تاریخی موجبات لطمه دیدن و گاه محو کامل آثار را فراهم می­آورند. به جز این موارد که در زمرۀ تعرضات انسانی دسته بندی می­شوند، عوامل مختلف بیولوژیکی و فیزیکی نیز باعث فرسایش و در نهایت صدمه زدن به آثار می­گردند. از همین رو با ثبت آثار در فهرست آثار ملی کشور نه تنها زمینه لازم جهت حمایت قانونی از آثار در محاکم قانونی و مقامات قضایی ذیربط فراهم می­آید بلکه امکان جذب اعتبارات لازم جهت انجام عملیات مطالعاتی، مرمتی و حفظ و نگهداری فراهم می­گردد.    

با توجه به اینها و نظر به ناممکن بودن مطالعه دقیق در باب تمام آثار تاریخی استان در شرایط کنونی و با امکانات موجود، تهیۀ پروندۀ ثبتی برای آثار تاریخی اقدام موثری در جهت شناسایی و مستند سازی اولیه آثار است که علاوه بر اهمیت وافر از دیدگاه حقوقی، از بعد پژوهشی نیز بسیار در خور توجه است. از همینرو تلاش می­شود تهیۀ پرونده هاي ثبتي به بهترين شکل ممکن و با مستندات کامل تهيه گردد.