شناخته مي­شوند و نه «دژ». همچنين واژه «رويين» را به معني مکان رويش، که اشاره­اي به سرسبزي دره محل استقرار روستا است، و نيز به معني ساخته شده از فلز روي که آن نيز گويا اشاره به معادن قديمي روي در منطقه دارد، تعبير کرده­اند. اما به نظر مي­رسد که تعبير واژه رويين به معناي «بي مرگ» و «تسخير ناپذير»، مانند اسفنديار رويين تن، با توجه به موقعيت کوهستاني و دره­اي و مقر هسته اوليه روستا (قلعه بلند)، تعبير مناسب­تري باشد.

- درختان چنار: ايرانيان زرتشتي براي آب و درخت احترام و تقدس خاصي قائل بوده­اند. از همين­رو يکي از فعاليت­هاي ايرانيان باستان كه در آن به مهارت زيادي دست يافته و آن را توسعه بخشيدند، پرورش درخت و باغباني بوده است. کاشت درختان ديرزي، همچون سرو و چنار، در كنار چشمه­ها يکي از دلبستگي­هاي ايرانيان زرشتي بوده است و مي­توان فرض کرد که درختان چنار کهنسال روستاي رويين کِشته زرتشتيان و يا سنت بجاي مانده از آنها باشد.

5- استقرار در منطقه‌اي تاريخي:

 هنگامي که از روستاي رويين و تاريخ آن صحبت مي­کنيم، مي­بايست همواره در خاطر داشته باشيم که رويين در منطقه­اي بي‌نام و نشان تاريخي قرار ندارد. بلکه رويين روستايي است كه در مسير سه کانون مهم باستاني يعني نيشابور (ابرشهر) و جاجرم و گرگان، قرار داشته است. از مطالعه متون تاريخي چنين برمي­آيد که راه ارتباطي ميان نيشابور به گرگان، که يکي از شعب راه ابريشم است و به ويژه در دوره ساساني از اهميت و توجه زيادي برخوردار بوده است، از کنار رشته کوههاي آلاداغ و به ناچار از دشت اسفراين مي­گذشته، که به دليل قرارگيري در ميانه راه نيشابور به گرگان، به «ميان آباد» مشهور بوده است. مقدسي جغرافيدان قرن پنجم هجري در کتاب «احسن التقاسيم في معرفه الاقاليم» در اين باره آورده است: «اسفراين روستاي بزرگ گرانمايه و مرکز انگور خوب و کشتزار برنج و حبوب است. جاده (نيشابور به) گرگان آنرا به دو نيم مي­کند.»

روستاي رويين در حال حاضر، روستايي منفرد و منزوي است كه امكانات موجود در آن صرف خدمات رساني به جمعيت ساكن آن مي شود. اما آنگونه كه كهنسالان رویین خود به ياد مي آورند و يا از زبان پدرانشان شنيده اند، در گذشته وضع اين چنين نبوده است. چنين بر مي آيد كه تا 60 سال پيش رويين مركز داد و ستد كالاهاي كشاورزي و غير كشاورزي ناحيه بوده است. براي مثال تعداد زيادي آهنگر، نجار، خياط و استاد بنا در روستا ساكن بوده اند، و روستاهاي اطراف براي خريد و سفارش كالاهايي نظير ابزار كشاورزي، درب و پنجره، دوخت لباس و اجير كردن معمار، به رویین مي آمده اند. همچنین در آن زمان تعداد زيادي آسياب در رویین بوده و به وقت آسياب، كشاورزان زيادي از نواحي اطراف براي آسياب محصول خود روزها مي بايست در نوبت به انتظار مي مانده اند.

م- شجاعي، یکی از ساکنان رويين که حدود 60 سال سن دارد، خود به ياد

مي آورد كه كالاهاي تجاري شهر اسفراين توسط چارپاداران (مالداران) رویین از بجنورد به رویین و از آنجا به اسفراين حمل مي شده است. حتي براي سفر به بجنورد، شيروان، قوچان و مشهد نيز مردم اسفراين مجبور بوده اند به رویین آمده و به كمك چارپاهاي رويين ادامه راه دهند.

رويين در گذشته بر سر راههاي عبوري به ديگر سكونتگاههاي ناحيه

قرار داشته است. گذر اسپيدان، كه اكنون نام يكي از كوي هاي روستا است، نشاني از جاده­اي قديمی است كه هر روز مسافران و كالاهاي تجاري از آن عبور كرده و از طريق اسپيدان- زوارم- گليان به شيروان و قوچان و مشهد مي رفته اند.

در گذشته دامداران، دامهاي خود را براي فروش به بازار رويين مي آورده­اند و خريداران نيز در آنجا حاضر مي شده اند. تجار رویین محصولات روستاهاي اطراف را مي خريده­اند (مثلاً گردوي اسپيدان) و پس از فرآوري، آنها را به سبزوار و از آنجا به تهران صادر مي كرده اند. تجار جاجرمي نيز كه به تجارت برنج از شمال مشغول بوده اند، به قصد معامله با تجار رویین به این روستا آمده و يا به قصد سفر به شهرهاي شيروان، قوچان و مشهد از رويين مي گذشته اند.

يكي از صادرات رویین كه مورد علاقه تجار جاجرمي هم بوده، خشكبار يا به زبان محلي «كِشته دانه» بوده است كه آن را با برنج معاوضه مي كرده اند.

نفوس زياد روستای رويين، امنيت آن (كه ناشي از موقعيت جغرافيايي و جمعيت زياد آن بوده است)، موقعيت جغرافيايي، تجمع پيشه وران، حرفه مندان، بازرگانان و صاحبان ثروت همه حاكي از رونق اقتصادي و مركزيت خدماتي رويين در

گذشته است.

 ورود ماشين و احداث جاده ماشين رو اسفراين به بجنورد، موجب گرديد رويين نقش و عملكرد اقتصادي و خدماتي خود را به تدريج از دست داده و به روستايي منفرد و بن بست آنچنانكه امروز شناخته مي شود، بدل شود. با توجه به آنچه گفته شد، مي توان تصور كرد كه تا 60 سال پيش با آن همه آمد و شد روزانه به رويين، چه هياهو و جنب و جوشي در روستا برپا بوده­است.