سازمان میراث فرهنگی کشور مسئولیت و وظیفه مهم شناخت، حفاظت، معرفی و آموزش میراث فرهنگی ایران را به عهده دارد. این سازمان در مقایسه با بسیاری از تشکیلات و نهادهای اداری سازمان جوانی است که سابقه تاسیس آن با این نام و تشکیلات و ساختار امروزی به استناد قانون مصوب 10/11/1366 به سال 1366 شمسی برمی گردد. روز 17 ماه مِی میلادی مطابق با 28 اردیبهشت از سوی سازمان علمی ـ فرهنگی ملل متحد «یونسکو» به عنوان روز جهانی میراث فرهنگی نامیده شده است. نام گذاری چنین روزی از سوی سازمان یونسکو، اهمیت میراث فرهنگی و لزوم توجه بیشتر به این ثروت های بزرگ ملّی را خاطر نشان می­کند.

میراث از ریشه ارث، به هر چیزی اطلاق می شود که از گذشتگان و نیاکان به ما رسیده است، از آب و ملک و خانه و... تا خلق و خوی ومظاهر فیزیکی که از طریق وراثت از نسلی به نسلی می رسد. در ماده یک قانون اساس نامه سازمان میراث فرهنگی کشور، مصوب سال 1364، میراث فرهنگی چنین تعریف شده است: «میراث فرهنگی شامل آثار باقی مانده از گذشتگان است که نشانگر حرکت انسان در طول تاریخ است و با شناسایی آن، زمینه شناخت هویت و خط حرکت فرهنگی میسر می شود و از این طریق زمینه عبرت برای انسان فراهم می آید». به عبارت دیگر، میراث فرهنگی رد پای انسان در طول تاریخ است که حامل پیامی انسانی است.

در قرآن، آیات بسیاری وجود دارند که توجه به گذشته و آثار باقی مانده از آن را با الفاظ گوناگون بیان کرده است، مثلاًقرآن کریم در آیه 82 سوره غافر می فرماید: «آیا روی زمین سیر نکردند تا ببینند عاقبت کسانی که بیش از آن ها بودند چه شد؟» و یا در آیه 128 سوره طه می خوانیم: «آیا برای هدایت آنان کافی نیست که بسیاری از نسل های پیشین را که (طغیان کردند) هلاک نمودیم، و این ها در مسکن های (ویران شده) آنان راه می روند. مسلما در این امر، نشانه های روشنی برای خردمندان است. با توجه به کلمات به کار رفته در آیات الهی همچون عبرت، ذکر، موعظه و آیه، قرآن توجه به آثار گذشتگان را از مراجع اصلی هدایت مردمان و در واقع منبع علم و معرفت معرفی کرده است.

فعالیت های میراث فرهنگی را می توان در چهار گروه اصلی: شناسایی، صیانت، حفاظت و معرفی، خلاصه کرد. تقریبا تمام کشورهای جهان و از جمله کشورهای اسلامی با تعداد بی شماری بناها و اشیای تاریخی به عنوان میراث فرهنگی ملموس و آداب و سنن و شیوه های زندگی به عنوان میراث فرهنگی غیر ملموس مواجه هستند. موضوع شناسایی و ثبت این مجموعه عظیم برعهده میراث فرهنگی است. پس از شناسایی، صیانت از آثار آغاز می شود. از جمله قاعده هایی که در حفظ و صیانت از مواریث فرهنگی در جوامع اسلامی مؤثر بوده، قوانین شرعی وقف و انفال است. در مرحله حفاظت از مواریث فرهنگی، اقدامات حفاظتی از جمله مبارزه با عوامل فرسایشی و نیز فراهم نمودن شرایط ادامه حیات آثار صورت می گیرد. آثار فرهنگی به دست آمده، باید در جامعه معرفی شوند. در واقع معرفی، اقدامی است که در جهت آشنایی مردم با میراث گذشتگان آنان شکل می گیرد.

حفظ و حراست از میراث فرهنگی وظیفه همه افراد جامعه و در واقع وظیفه ای ملّی و همگانی است. در کشور ما به واسطه وجود میراث فرهنگی غنی، حفاظت از آثار باستانی، جلوه بیشتری می یابد. متأسفانه در زمان رژیم منحوس پهلوی و قبل از آن در دوره قاجار، بسیاری از اشیاء قدیمی که حاوی مطالب و نکاتی از گذشتگان ما بود توسط بعضی از کشورهای خارجی همچون روسیه، انگلیس و آمریکا به تاراج رفت. میراث فرهنگی، نشان از هویت و غرور ملی و باعث تداوم و غنی فرهنگ یک کشور است؛ از این رو حفظ و نگهداری آثار به جای مانده از گذشتگان تلاش و کوشش جدی و پیگیر همه مردم ومسؤلان را می طلبد.

به طور کلی میراث فرهنگی بر دو نوع است: میراث فرهنگی ملموس و مادی، که به مجموعه مظاهر مادی که خارج از وجود ما تحقق مادی و فیزیکی دارد اطلاق می شود. بیشتر ارزش های تاریخی و هنری بر آثار و مظاهر مادی مترتب است. مانند: شهرها و بناها، اشیاء و...، میراث فرهنگی غیر ملموس ومعنوی، مجموعه مظاهری هستند که گرچه وجود خارجی ندارند، اما جلوه های مادی آنها قابل درک و در دسترس است. مانند: زبان، باورها، اعتقادات و آداب و رسوم که به خودی خود مادی نیستند. سازمان میراث فرهنگی کشور، مسئول و عهده دار میراث فرهنگی ملموس و مادی ایران است و اشیاء و اموالی که نشان دهنده فرهنگ باشد، مورد توجه این سازمان است؛ زیرا این آثار می توانند بازگو کننده و برقرار کننده ارتباط فرهنگی انسان در طول تاریخ باشند.

مواریث فرهنگی برحسب نحوه انتقال آن ها به دو نوع منقول و غیرمنقول تقسیم می شوند. مواریث فرهنگی منقول شامل اشیای باستانی، تاریخی و هنری است که در گنجینه های ملی و شخصی نگهداری می شوند و قابل انتقال هستند.مواریث فرهنگی غیرمنقول شامل تپه ها، بناها، کتیبه ها، محوطه ها و... هستند که این آثار قابل نقل و انتقال نبوده و باید در محل خود نگهداری شوند.